Danh mục: NGỮ VĂN

 Thời gian làm bài: 120 phút (không kể thời
gian giao đề)

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc đoạn trích:

Ta làm con chim hót

Ta làm một cành hoa

Ta nhập vào hòa ca

Một nốt trầm xao xuyến.

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc.

 (Sách giáo khoa Ngữ văn 9, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019, tr.56)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. Đoạn trích trên thuộc văn bản nào? Tác giả là ai?
Nêu hoàn cảnh sáng tác của văn bản.

Câu 2. Trong đoạn trích, những hình ảnh nào thể hiện
ước nguyện của nhà thơ?

Câu 3.
Chỉ ra và nêu hiệu quả của một biện pháp tu từ trong hai câu thơ sau:

Ta làm con chim hót

Ta làm một cành hoa

Câu 4. Thông điệp nào trong đoạn
trích có ý nghĩa nhất đối với em? Vì sao? Trình bày bằng một đoạn
văn khoảng 5-7 dòng.

PHẦN II. LÀM VĂN (7,0
điểm)

Câu 1. (2,0
điểm)

Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, hãy viết
một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa sự cống hiến.

Câu 2. (5,0
điểm)

Cảm nhận của em về
nhân vật Vũ Nương trong tác phẩm Chuyện
người con gái Nam Xương (trích Truyền
kì mạn lục) của Nguyễn Dữ. Từ đó,
hãy nhận xét về tình cảm của nhà văn dành
cho nhân vật.

— HẾT—

 

A. HƯỚNG DẪN
CHUNG.

– Cán bộ chấm thi cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn
chấm và đáp án – thang điểm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh. Trong
quá trình chấm, cán bộ chấm thi tránh đếm ý cho điểm, khuyến khích những bài
viết có cảm xúc và sáng tạo.

– Bài thi được chấm theo thang điểm 10; làm tròn theo
quy tắc đến 0,25 điểm.

B. HƯỚNG DẪN
CỤ THỂ VÀ BIỂU ĐIỂM

Phần	Câu	Nội dung	Điểm
I	ĐỌC HIỂU		3,0
	1	– Đoạn trích trên thuộc văn bản Mùa xuân nho nhỏ – Tác giả Thanh Hải. – Hoàn cảnh sáng tác của văn bản: sáng tác năm 1980, không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời.	0,25 0,25 0,25
	2	– Trong đoạn trích những hình ảnh thể hiện ước nguyện của nhà thơ: con chim hót, cành hoa, nốt trầm xao xuyến, mùa xuân nho nhỏ. (Thí sinh chỉ trả lời đúng 01 hình ảnh: không cho điểm; trả lời đúng 02 hình ảnh: cho 0,25 điểm; trả lời đúng từ 03 hình ảnh trở lên: cho 0,5 điểm).	0,5
	3	– Thí sinh chỉ ra một biện pháp tu từ có trong hai câu thơ. Có thể tham khảo: + Liệt kê: con chim, cành hoa + Ẩn dụ: con chim, cành hoa + Phép điệp (điệp từ ta, điệp ngữ ta làm, điệp cấu trúc Ta làm…) – Hiệu quả: + Làm cho câu thơ giàu sức gợi, biểu cảm; giàu nhịp điệu. + Thể hiện, nhấn mạnh khát vọng được sống có ích, được cống hiến những gì tốt đẹp nhất của cuộc đời mình cho cuộc đời chung.	0,25         0,25 0,25
	4	– Về hình thức: Đoạn văn khoảng 5-7 dòng, diễn đạt lưu loát, mạch lạc.  – Về nội dung: + Thí sinh rút ra một thông điệp trong đoạn trích có ý nghĩa nhất đối với mình. Có thể tham khảo một trong các thông điệp sau: ++ Sống cống hiến, hi sinh. ++ Sống khiêm nhường, bình dị… + Lí giải hợp lí, thuyết phục, không vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật. (Trường hợp học sinh lí giải thiếu thuyết phục: cho 0,25 điểm; trường hợp học sinh đưa ra những lí giải không thuyết phục, vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật: không cho điểm)	0,25   0,25       0,5
II.	LÀM VĂN		7,0
	1	Từ nội dung đoạn trích ở phần đọc hiểu, viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa sự cống hiến.	2,0
		a. Đảm bảo hình thức của đoạn văn nghị luận.	0,25
		b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: ý nghĩa sự cống hiến.	0,25
		c. Triển khai vấn đề nghị luận: Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng phải làm rõ được vấn đề cần nghị luận. Dưới đây là một hướng giải quyết: * Giải thích: – Cống hiến là tự nguyện đem sức lực, tài năng, trí tuệ, đóng góp những gì tốt đẹp nhất của bản thân vì lợi ích cao đẹp của tập thể, cộng đồng. * Bàn luận: – Khẳng định cống hiến có ý nghĩa, giá trị lớn lao: + Là phẩm chất tốt đẹp, là một trong những chuẩn mực đánh giá nhân cách, sự trưởng thành của mỗi người. + Tạo nên những thành quả, những giá trị có ý nghĩa cho cuộc đời. + Người biết cống hiến được mọi người yêu mến, cảm phục; tâm hồn thanh thản; cuộc sống hạnh phúc, tốt đẹp… + Lan tỏa giá trị của sự cống hiến làm cho xã hội phát triển, văn minh. (Thí sinh lấy dẫn chứng thực tế để chứng minh) – Phê phán những biểu hiện sống ích kỉ, chỉ mưu cầu lợi ích cá nhân, quên đi trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng… * Bài học nhận thức và hành động: nhận thức đúng đắn ý nghĩa sự cống hiến, có những hành động thiết thực thể hiện sự cống hiến.	1,0
		d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt (không cho điểm nếu bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp).	0,25
		e. Sáng tạo: Thể hiện hiểu hiết sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, liên hệ sâu sắc (thể hiện suy nghĩ sâu sắc hoặc biết phản biện hoặc có cách diễn đạt mới mẻ, giàu cảm xúc).	0,25
		Thang điểm: Đối với yêu cầu c – Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng (1,0 điểm). – Lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng nhưng không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không tiêu biểu (0,5-0,75 điểm). – Lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục: lí lẽ không xác đáng, không liên quan mật thiết với vấn đề nghị luận, không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không phù hợp (0,25 điểm).
	2	Cảm nhận của em về nhân vật Vũ Nương trong tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương (Trích Truyền kì mạn lục) của Nguyễn Dữ. Từ đó, hãy nhận xét tình cảm của nhà văn dành cho nhân vật.	5,0
		a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận: Mở bài khái quát được vấn đề cần nghị luận, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài đánh giá được vấn đề.	0,5
		b. Xác định đúng vấn đề: Cảm nhận về nhân vật Vũ Nương trong tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương (Trích Truyền kì mạn lục) của Nguyễn Dữ. Nhận xét tình cảm của nhà văn dành cho nhân vật.	0,25
		c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm: Trên cơ sở hiểu đúng vấn đề, biết cách triển khai các ý, thí sinh có thể trình bày bài viết theo nhiều cách khác nhau, đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:
		* Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Dữ, tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương, nhân vật Vũ Nương. * Cảm nhận về nhân vật Vũ Nương  – Vẻ đẹp phẩm chất: + Là người phụ nữ có tư dung tốt đẹp, đảm đang, tháo vát. + Người con dâu hiếu nghĩa; người vợ thủy chung, luôn giữ gìn khuôn phép; người mẹ yêu thương con hết mực. + Người phụ nữ nặng tình nghĩa, trọng danh dự. => Những vẻ đẹp của Vũ Nương tiêu biểu cho vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam. – Số phận, cuộc đời bất hạnh: + Nạn nhân của chiến tranh phi nghĩa: chồng đi lính, một mình cáng đáng, lo toan mọi việc (nuôi dạy con thơ, phụng dưỡng mẹ chồng…). + Nạn nhân của chế độ nam quyền: bị chồng nghi oan mà không được giãi bày, bị đánh đập, bị đuổi đi; danh dự, nhân phẩm bị chà đạp; phải tìm đến cái chết bi thảm để minh oan cho mình nhưng khi được giải oan vẫn không thể trở về trần gian. – Đánh giá: Vũ Nương là hình ảnh tiêu biểu cho vẻ đẹp phẩm chất và số phận bi thảm của những người phụ nữ Việt Nam dưới chế độ phong kiến. – Nghệ thuật xây dựng nhân vật:          + Đặt nhân vật vào nhiều hoàn cảnh, tình huống khác nhau để làm nổi bật vẻ đẹp phẩm chất và số phận bất hạnh. + Tâm lí, tính cách nhân vật được khắc họa rõ nét. + Kết hợp ngôn ngữ đối thoại và lời tự bạch của nhân vật làm nổi bật tính cách nhân vật. + Sử dụng yếu tố kì ảo làm cho nhân vật hiện lên vừa chân thực đời thường, vừa mang đặc điểm của nhân vật truyện truyền kì. * Nhận xét về tình cảm của nhà văn dành cho nhân vật: – Cảm thông, thương xót trước số phận bất hạnh, cuộc đời đau khổ của Vũ Nương. – Phát hiện, trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của Vũ Nương từ hình thức, phẩm chất đến những ước mơ, những khát vọng chân chính. => Tình cảm của nhà văn dành cho Vũ Nương cũng chính là tình cảm mà Nguyễn Dữ muốn gửi gắm tới những người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đó là biểu hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của nhà văn.	0,5       1,0               1,0                   0,25   0,5                   0,5
		d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ nghĩa, ngữ pháp tiếng Việt (không cho điểm nếu bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp)	0,25
		e. Sáng tạo: Có cách diễn đạt mới mẻ, thể hiện sâu sắc vấn đề nghị luận (biết vận dụng kiến thức lí luận văn học trong quá trình phân tích đánh giá; biết so sánh với các tác phẩm văn học khác để làm nổi bật đóng góp riêng của nhà văn Nguyễn Dữ; văn viết giàu hình ảnh, cảm xúc).	0,25
		Thang điểm: – Đối với yêu cầu cảm nhận vẻ đẹp phẩm chất; số phận, cuộc đời của Vũ Nương: + Phân tích chi tiết, triển khai các luận điểm rõ ràng, mạch lạc (1,75-2,0 điểm) + Phân tích có định hướng nhưng luận điểm chưa rõ ràng hoặc luận điểm rõ ràng nhưng phân tích chưa sâu (1,0-1,5 điểm) + Phân tích chung chung không có định hướng (0,25-0,75 điểm) – Đối với yêu cầu cảm nhận nghệ thuật xây dựng nhân vật: + Thí sinh trả lời đúng 02 ý có nhấn mạnh yếu tố kì ảo: cho 0,25 điểm + Thí sinh trả lời đúng từ 03 ý có nhấn mạnh yếu tố kì ảo: cho 0,5 điểm

Thời gian làm bài: 120 phút, không kể
thời gian phát đề

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc và bản sau và trả lời các câu hỏi nêu ở dưới:

NGƯỜI ĂN XIN

Một lưới ăn xin đã già. Đôi mắt ông đỏ hoe, nước mắt
ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi. Ông chìa tay xin tôi.

Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu,
không có cả khăn tay, chẳng có gì hết. Ông vẫn đợi tôi. Tôi biết chẳng biết làm
thế nào. Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ông:

– Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả

Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nở như cười:

– Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã cho lão
rồi.

Khi ấy tôi chợt hiểu ra cả tôi nữa, tôi cũng vừa nhận
được một cái gì đó của ôong.

(Theo Tuốc-ghê-nhép, trích Ngữ Văn 9, tập 1, tr.22,
NXB Giáo dục, 2010)

Câu 1 (0,5
điểm) Xác định phương thức biểu đạt
chính của văn bản.

Câu 2 (0,5
điểm) Hãy chỉ ra 02 từ láy được sử dụng trong văn bản.

Câu 3 (1,0
điểm) Theo em, tại sao không nhận được một xu nào từ nhân vật “tôi” mà ông
lão vẫn cảm ơn và nói: “Như vậy là cháu đã cho lão rồi”?

Câu 4 (1,0
điểm) Hãy nhận xét ngắn gọn về nhân
vật “tôi” trong câu chuyện trên.

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm)

Từ nội dung phần Đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn
(khoảng 100 chữ) trình bày suy nghĩ về cách ứng xử với những người bất hạnh.

Câu 2 (5,0 điểm)

Phân tích vẻ đẹp của hình ảnh người lính trong đoạn
thơ sau:

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vầng trán tướt mồ hôi.

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo…

(Trích Đồng chí, Chính Hữu, Ngữ văn 9, tập 1, tr.128,
NXB Giáo dục, 2010)

—–HẾT—–

HƯỚNG DẪN CHẤM

I. HƯỚNG DẪN
CHUNG

– Trên cơ sở các mức điểm đã
định, giám khảo căn cứ vào nội dung trình bày và kĩ năng diễn đạt của học sinh
để cho điểm tối đa hoặc thấp hơn.

– Khuyến khích những bài thể
hiện sự sáng tạo mà hợp lý trong cảm nhận và lập luận.

– Điểm toàn bài tính đến 0,25.

– Phần trong ngoặc […] chỉ mang tính gợi ý.

II. HƯỚNG
DẪN CỤ THỂ

Phần	Câu	Nội dung	Điểm
I	1	Phương thức biểu đạt chính là tự sự.	0,5
	2	Từ láy: giàn giụa, tả tơi, run run, run rẩy, chăm chăm	0,5
	3	Bởi vì: Ông lão đã cảm nhận được những tình cảm chân thành và sự tôn trọng mà nhân vật “tôi” dành cho mình. (HS có thể diễn đạt khác)	1.0
	4	HS có thể có những nhận xét khác nhau về nhân vật “tôi” (Là người giàu tình cảm, người tốt bụng, người sâu sắc: …).	1.0
II	1	Từ nội dung phần Đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 100 chữ) trình bày suy nghĩ về cách ứng xử với những người bất hạnh.	2.0
		1.1. Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn.	0.25
		1.2. Xác định đúng vấn đề cán nghị luận: cách ứng xử với những người bất hạnh	0.25
		1.3. Triển khai vấn đề cần nghị luận: HS có thể trình bày đoạn văn theo nhiều cách (diễn dịch, quy nạp, song hành…); có thể lựa chọn thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận: cách ứng xử với những người bất hạnh [Gợi ý:  – Người bất hạnh là những người chịu nhiều thiệt thòi, thiếu may mắn và không có được hạnh phúc trong cuộc sống.  – Người bất hạnh thường tự ti, mặc cảm, dễ bị tổn thương. Vì vậy, cần ứng xử chân thành, quan tâm và tế nhị trong giao tiếp.]	1.0
		1.4. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuân chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.	0.25
		1.5. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận có cách diễn đạt mới mẻ	0.25
	2	Phân tích vẻ đẹp của hình ảnh người lính trong đoạn thơ	5,0
		2.1 Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận: Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài kết thúc được vấn đề	0,25
		2.2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vẻ đẹp của hình ảnh người lính được thể hiện qua đoạn thơ.	0,25
		2.3. Triển khai vấn đề nghị luận: Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cân vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dân chúng; đảm bảo được các yêu cầu sau: – Có những hiểu biết cơ bản về tác giả, tác phẩm. – Phân tích đoạn thơ để làm nổi bật vẻ đẹp của hình ảnh người |lính: + Vẻ đẹp của tỉnh đồng chí, đồng đội: sống trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn về vật chất nhưng luôn yêu thương, sẻ chia, đồng cảm, sát cánh bên nhau, sẵn sàng chiến đấu [HS phân tích dẫn chứng]  + Vẻ đẹp của tinh thần lạc quan và tâm hồn lãng mạn: trong mọi tình huống đều sống vui vẻ, rộng mở tâm hồn để cảm nhận chất thơ của cuộc sống, của thiên nhiên… [HS phân tích dẫn chứng.] – Nhận xét được một vài nét đặc sắc về nghệ thuật: ngôn ngữ chân thực, giản dị, giàu sức biểu cảm, hình ảnh vừa hiện thực, vừa lãng mạn; … – Đánh giá được ý nghĩa của hình ảnh người lính: người lính mang vẻ đẹp bình dị mà cao cả của anh bộ đội cụ Hồ trong buổi đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, vừa mang dấu ấn thời đại vừa thể hiện sự sáng tạo của Chính Hữu.	0.5     1.25       1.25     0.5     0.5
		2.4. Chinh tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng	0.25
		2.5. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.	0.25

I. Mở bài

–
Thanh Hải là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở
miềm Nam
từ những ngày đầu. Thơ Thanh Hải có vẻ đẹp bình dị, trong sáng, ngôn ngữ thơ
giàu hình ảnh, cảm xúc chân thành, đằm thắm.

          – Ra đời vào tháng 11/1980, “Mùa xuân
nho nhỏ” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác đó. Bài thơ đã ghi lại
những cảm xúc và nghĩ suy của ông trước mùa xuân thiên nhiên, trước cuộc đời và
lời tâm niệm về khát vọng sống cống hiến của nhà thơ.

II. Thân bài

   1. Cảm xúc của
nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời.

      – Bức tranh thiên nhiên mùa xuân trong
“Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải được vẽ bằng những hình ảnh, màu sắc, âm thanh
hài hòa, sống động, tràn đầy sức sống:

Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời.

          + Ngay hai
câu mở đầu ta đã bắt gặp một cách viết khác lạ, động từ “mọc” được đảo lên đầu
câu thơ nhằm khắc sâu ấn tượng về sức sống trỗi dậy và vươn lên của mùa xuân.

+
Bức tranh mùa xuân được xây dựng bằng một hệ thống hình ảnh: dòng sông, bông
hoa, chim chiền chiện, trời. Đây là những hình ảnh tiêu biểu và rất gợi cảm của
mùa xuân. Bằng hệ thống hình ảnh này tác giả vẽ ra cả một không gian cao rộng của
mùa xuân. Từ đó ta thấy rằng hình ảnh được
lựa chọn gợi lên một mùa xuân tươi đẹp.

+
Để tô thêm về ấn tượng về mùa xuân tác giả sử dụng những gam màu tươi tắn. Đó
là dòng sông xanh, bông hoa tím. Những gam màu hài hòa, tươi sáng, tôn tạo cho
nhau. Nền xanh làm cho màu tím càng nổi bật.

           +
Bức tranh không chỉ có họa mà còn có nhạc. Tiếng chim chiền chiện là tín hiệu gợi
lên một buổi sớm mùa xuân trong trẻo và mát lành. Cũng âm thanh ấy đã vẽ ra được
không gian bầu trời cao rộng, trong trẻo và ấm áp. Tiếng chim ấy hót vang bên trời cao, tiếng hót trong trẻo, ngân nga, rộn
ràng có độ lan tỏa không dứt, làm cho không khí của mùa xuân trở nên náo nức lạ
thường.

->
Dòng sông êm trôi, bông hoa lững lờ, tiếng chim rộn rã… bức tranh mùa xuân xứ
Huế bao giờ cũng đẹp, nhẹ nhàng, và mơ mộng như thế!

–
Trước vẻ đẹp của mùa xuân, nhà thơ lặng ngắm, lặng nghe bằng cả trái tim xao động,
bằng trí tưởng tượng, liên tưởng độc đáo:

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng.

+
Cụm từ “giọt long lanh” gợi lên những liên tưởng phong phú và đầy thi vị. Nó có
thể là giọt sương lấp lánh qua kẽ lá trong buổi sớm mùa xuân tươi đẹp, có thể
là giọt nắng rọi sáng bên thềm, có thể giọt mưa xuân đang rơi… Theo mạch cảm
xúc của nhà thơ thì có lẽ đây là giọt âm thanh của tiếng chim ngân vang, đọng lại
thành từng giọt niềm vui, rơi xuống cõi lòng rộng mở của thi sĩ, thấm vào tâm hồn
đang rạo rực tình xuân.

+
Cử chỉ “tay tôi hứng” thể hiện sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ trước vẻ đẹp
của thiên nhiên, đất trời lúc với xuân với cảm xúc say sưa, xốn xang, rạo rực.
Nhà thơ như muốn ôm trọn vào lòng tất cả sức sống của mùa xuân, của cuộc đời.

=> Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức
tranh xứ Huế thật đẹp: có hình ảnh, có màu sắc, âm thanh được họa lên từ những
vần thơ có nhạc…

 

2. Cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân đất nước

Mùa
xuân người cầm súng

Lộc
giắt đầy trên lưng

Mùa
xuân người ra đồng

Lộc
trải dài nương mạ

–
Không phải ngẫu nhiên trong khổ thơ lại xuất hiện hình ảnh “người cầm súng” và
“người ra đồng”. Họ là những con người cụ thể, những con người làm nên lịch sử
với hai nhiệm vụ cơ bản của đất nước ta trong suốt quá trình phát triển lâu
dài: chiến đấu và sản xuất, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.

          – Mùa xuân không những chắp thêm đôi
cánh sức mạnh cho con người mà còn chuẩn bị cho con người những “lộc” non tươi
mới, căng tràn nhựa sống:

+
“Lộc” là nhành non chồi biếc của cỏ cây trong mùa xuân. Đối với người chiến sĩ,
“lộc” là cành lá ngụy trang che mắt quân thù trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc
đầy cam go và ác liệt. Đối với người nông dân “một nắng hai sương”, “lộc” là những
mầm xuân tươi non trải dài trên ruộng đồng bát ngát, báo hiệu một mùa bội thu.

+
“Lộc” không chỉ là hình ảnh tả thực mà con mang ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng. “lộc”
là sức sống, là tuổi trẻ, sức thanh xuân tươi mới đầy mơ ước, lí tưởng. Và “lộc”
chính là thành quả hôm nay và niềm tin, hi vọng ngày mai.

–
Từ những suy nghĩ rất thực về đất nước, nhà thơ khái quát:

Tất cả như hồi hả

Tất cả như xôn xao

Điệp
ngữ “tất cả” cùng các từ láy “hối hả”, “xôn xao” làm nổi bật không khí khẩn
trương, náo nức của đất nước trong những năm tháng gian lao, hào hùng.  Cách ngắt nhịp 2/1/2 làm cho câu thơ vang lên
một nhịp điệu tươi vui, mạnh mẽ. Đó là hành khúc mùa xuân của thời đại Hồ Chí
Minh.

–
Xúc cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước khi bước vào mùa xuân, nhà thơ
Thanh Hải đã có cái nhìn sâu sắc và tự hào về lịch sử bốn nghìn năm dân tộc:

“Đất nước bốn ngàn năm

Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước”

+
Trong bốn nghìn năm đất nước trải qua biết bao thăng trầm. Phải đối đầu với rất
nhiều kẻ thù hung mạnh. Đó là các triều đại phong kiến Trung Quốc, thực dân
Pháp, đế quốc Mỹ. Nhưng chúng ta đã vượt qua tất cả bằng xương máu và tính mạng
của ông cha để đất nước được trường tồn. Chính điều đó đã tạo nên những truyền
thống thống tốt đẹp cho dân tộc: anh hùng, đoàn kết, nhân ái…

+
Đặc biệt, hình ảnh so sánh “đất nước như vì sao” được sử dụng vô cùng đặc sắc.
Sao là nguồn sáng bất diệt của thiên hà, là vẻ đẹp lung linh của bầu trời đêm,
là hiện thân của sự vĩnh hằng trong vũ trụ. So sánh như thế, là tác giả đã ngợi
ca đất nước trường tồn, tráng lệ, đất nước đang hướng về một tương lai tươi
sáng.

+
Điệp ngữ “đất nước” được nhắc lại hai lần thể hiện sâu sắc ý thơ: trải qua những
gian truân, vất vả, đất nước vẫn toả sáng đi lên không gì có thể ngăn cản được.

=> Ta cảm nhận được niềm tin tưởng
của tác giả vào tương lai rạng ngời của dân tộc Việt Nam. Âm thanh mùa xuân đất nước
vang lên từ chính cuộc sống vất vả, gian lao mà tươi thắm đến vô ngần.

 

3. Lời ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà thơ.

          – Từ những cảm xúc về mùa xuân, tác giả
đã chuyển mạch thơ một cách tự nhiên sang bày tỏ những suy ngẫm và tâm niệm của
mình về lẽ sống, về ý nghĩa giá trị của cuộc đời mỗi con người:

“Ta làm con chim hót

Ta làm một cành hoa

Ta nhập vào hoà ca

Một nốt trầm xao xuyến”.

+
Điệp từ “ta” được lặp đi lặp lại thể hiện một ước nguyện chân thành, thiết tha.

+
Nhà thơ đã lựa chọn những hình ảnh đẹp của thiên nhiên, của cuộc sống để bày tỏ
ước nguyện: con chim, một cành hoa, một nốt trầm. Còn gì đẹp hơn khi làm một
cành hoa đem sắc hương tô điểm cho mùa xuân đất mẹ! Còn gì vui hơn khi được làm
con chim nhỏ cất tiếng hót rộn rã làm vui cho đời!

+ Các hình ảnh bông hoa, tiếng
chim đã xuất hiện trong cảm xúc của thi nhân về mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, giờ lại được sử dụng để thể hiện lẽ sống của mình.
Một ý nghĩa mới đã mở ra,
đó là mong muốn được sống có ích,
sống
làm đẹp cho đời là lẽ thường tình.

+
Hình ảnh “nốt trầm” và lặp lại số từ “một” tác giả cho thấy ước muốn tha thiết,
chân thành của mình. Không ồn ào, cao giọng, nhà thơ chỉ muốn làm “một nốt trầm”
nhưng phải là “một nốt trầm xao xuyến” để góp vào bản hoà ca chung. Nghĩa là
nhà thơ muốn đem phần nhỏ bé của riêng mình để góp vào công cuộc đổi mới và đi
lên của đất nước.

->
Đọc đoạn thơ, ta xúc động trước ước nguyện của nhà thơ xứ Huế và cũng là ước
nguyện của nhiều người.

–
Lẽ sống của Thanh Hải còn được thể hiện trong những vần thơ sâu lắng:

“Một mùa xuân nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc.”

+
“Mùa xuân nho nhỏ” là một ẩn dụ đầy sáng tạo, biểu lộ một cuộc đời đáng yêu, một
khát vọng sống cao đẹp. Mỗi người hãy làm một mùa xuân, hãy đem tất cả những gì
tốt đẹp, tinh tuý của mình, dẫu có nhỏ bé để góp vào làm đẹp cho mùa xuân đất
nước.

+
Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ” cho thấy một thái độ chân thành, khiêm nhường,
lấy tình thương làm chuẩn mực cho lẽ sống đẹp, sống để cống hiến đem tài năng
phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân.

+ Lời ước nguyện thật thuỷ chung,
son
sắt. Sử dụng điệp ngữ “dù là” nhắc lại hai lần như tiếng lòng tự dặn mình đinh ninh: dẫu có
ở giai đoạn nào của cuộc đời, tuổi hai mươi tràn đầy sức trẻ, hay khi đã già,
bệnh
tật thì vẫn phải sống có ích cho
đời, sống làm đẹp
cho đất nước.

->
Không khoe khoang, cao điệu mà chỉ lặng lẽ âm thầm dâng hiến.Ý thơ thể hiện một
ước nguyện, một khát vọng, một mục đích sống.

 

5. Khái quát nghệ
thuật

Thể
thơ năm chữ nhẹ nhàng, thiết tha thể hiện được cảm xúc sâu lắng, mang âm hưởng
gần gũi với dân ca.

Kết
hợp hài hòa giữa những hình ảnh thơ tự nhiên với những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu
trưng, khái quát.

Ngôn
ngữ thơ giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh, cảm xúc với các phép ẩn dụ, điệp ngữ,
so sánh.

 

III. Kết bài

Bài
thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên
nhiên, đất nước và khát vọng được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời. Tuy là tác phẩm được viết không lâu trước khi nhà thơ qua đời, nhưng bài thơ vẫn để lại trong
lòng bao thế hệ bạn đọc những cảm xúc sâu lắng, khó
phai
mờ.

Thời gian làm bài: 120 phút, không kể
thời gian phát đề

Câu 1 (2,0 điểm)

Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu:

Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ

Màu nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi

Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi

Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!

(Tế Hanh, Quê hương, Ngữ văn 8, tập hai, tr.17.
NXB GDVN, 2015)

a) Trong
đoạn thơ, những từ nào thuộc trường từ vựng về biển?

b) Nêu ngắn
gọn nội dung của đoạn thơ

c) Chỉ ra
một biện pháp tu từ có trong hai câu thơ Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng
nhớ/ Màu nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi và phân tích hiệu quả nghệ thuật
của nó.

Đáp án đề thi vào 10 môn Ngữ văn Hà Tĩnh 2021

Câu 2 (3,0 điểm)

Viết bài văn (khoảng 300 chữ) thể hiện tình cảm của em
đối với quê hương, đất nước.

Câu 3 (5,0 điểm)

Cảm nhận vẻ đẹp của đoạn thơ sau:

Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng

 

Mùa xuân người cầm súng

Lộc giắt đầy trên lưng

Mùa xuân người ra đồng

Lộc trải dài nương mạ

Tất cả như hối hả

Tất cả như xôn xao…

(Thanh Hải, Mùa xuân nho nhỏ,

Ngữ văn 9, tập hai, tr.55,56, NXB GDVN, 2017)